ORTAK VELAYET NEDİR, ŞARTLARI NELERDİR?

Ortak velayet; boşanmış ya da ayrı anne babanın, çocukları üzerindeki hak ve sorumlulukları birlikte ve eşit şekilde paylaşmasını sağlayan velayet türüdür.

Ebeveynler çocukların eğitiminde, fiziki ve manevi sağlığında, kültürel gelişiminde büyük bir role sahiptir. Bir çocuğun yaşamını devam ettireceği ortam onun maddi ve manevi gelişiminde büyük önem taşır. Ortak velayet, çocuğun anne ve baba ile olan ilişkisinde denge sağlayacağından daha sağlıklı bir ortamda büyümesine imkân tanır.

Ortak velayete sahip olmak için hangi şartlar gereklidir?

• Çocuğun Üstün Yararı: Ortak velayete sahip olmak için gereken en önemli şart çocuğun menfaatlerinin zedelenmemesidir, çocuğun üstün yararıdır. Ortak velayete karar verilirken çocuğun üstün yararı gözetilir. Hakim, çocuğu olumsuz etkilemeyeceğine, böylesinin çocuk için daha iyi olacağına kanaat getiriyorsa ortak velayete karar verebilir.
  
• Eşlerin Ortak Velayetin Sorumluluğunu Üstlenmesi: Eşler ortak velayetten kaynaklanan görevlerini gereği gibi yerine getirmelidir. Bir evlilik sona erdiğinde eşlerin karı-koca sıfatı sona erse de anne-baba olarak birbirlerine karşı sorumlulukları devam eder. Eşlerin kişisel durumları çocukları ile olan ilişkilerini etkilememelidir
  
• Eşlerin Anlaşmış Olması: Ortak velayete karar verebilmek için her iki eşin de ortak velayet konusunda istekli olması gerekir.
  
• Çocuğun Görüşü: Ortak velayete karar verilirken algılama yeteneği yerinde çocukların görüşü alınabilir. Hâkim ortak velayet hakkında karar verirken çocuğun görüşünü alsa  bile bununla bağlı değildir.
  
• Uzman Görüşü: Ortak velayete karar verilebilmesi için uzman görüşünden olumlu rapor alınması gerekir. Ortak velayet çocuğun geri kalan hayatında ebeveynleri ile olan ilişkisini belirleyecek önemli bir durumdur. Çocuğun ebeveynleri ile olan ilişkisinin değerlendirilmesi ve bu durumun çocuğun psikolojisi üzerinde nasıl bir etki bırakacağının anlaşılması için uzman görüşü alınabilir. Hakim ortak velayet hakkında karar verirken uzman görüşünden faydalanabilir ancak uzman görüşüne göre karar vermek zorunda değildir.

Ortak Velayet Nasıl Kurulur?

Ortak velayet mahkeme kararı ile kurulur. Eşler boşanma davasında ya da boşandıktan sonra ayrı bir dava açarak ortak velayet talebinde bulunabilir.

Boşanma davasında ortak velayet iki şekilde gerçekleştirilebilir. Birincisi, çekişmeli boşanma davasında ortak velayet talebi ileri sürülür, mahkeme bu talebi değerlendirip karara bağlar. İkincisi, anlaşmalı boşanma davasında protokole ortak velayete ilişkin hüküm konulabilir.

Boşanma davasında çocuğun velayeti bir tarafa bırakılmış ve sonrasında taraflar ortak velayet konusunda anlaşmış ise aile mahkemesinde ayrı bir dava açarak ortak velayete karar verilmesini isteyebilirler.

Mahkeme ortak velayet talebini değerlendirirken tarafların birbiri ile ilişkisine, eğitimine, maddi durumuna, sosyo-ekonomik yapısına, çocuğa sağlıklı bir ortam sunulup sunulamayacağına bakarak karar verir.

Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet

Anlaşmalı boşanma davasında tarafların ortak velayete sahip olması mümkündür.

Anlaşmalı boşanma, tarafların bir protokol hazırladığı ve bu protokole anlaştıkları tüm hususları ekleyip mahkemeye sundukları boşanma davası türüdür. Anlaşmalı boşanma protokolüne, çocuğun velayet hakkı ile ilgili hüküm koymak mümkündür. Tarafların ortak velayet hususunda anlaşmış olması hakimin ortak velayete karar vermesi için yeterli değildir. Hakim ortak velayetin çocuk için doğru olup olmadığını değerlendirerek karar verir.

Hakim ebeveynlerin ortak velayeti sağlıklı bir şekilde yürütebileceklerinden emin değilse protokoldeki ortak velayete ilişkin hükümlerde değişiklik yapabilir. Uygulamada anlaşmalı boşanmada ortak velayet protokole yazılmışsa hakim bu talebi kabul etmektedir.

Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet

Çekişmeli boşanma davasında ortak velayete sahip olmak mümkün ise de uygulamada sık rastlanılan bir durum değildir.

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanmakta veya boşanmaya bağlı sonuçlarda uzlaşamadığı boşanma davası türüdür. Yapısı gereği uzun ve yıpratıcı olan çekişmeli boşanma davalarında genellikle taraflar arasında anlaşmazlık mevcuttur. Eşler arasındaki anlaşmazlığın ne boyutta olduğu ve bu durumdan çocuğun ne kadar etkileneceği ortak velayete karar verebilmek için en önemli kriterlerdendir.

Eşler, aralarındaki anlaşmazlığın çocukları ile olan ilişkilerini etkilemesine izin vermemelidir. Taraflar, çekişmeli boşanmada ortak velayet talep ettiğinde hakim, eşler arasındaki iletişim, uzlaşı ve çocuğun üstün yararını göz önüne alınır.  Ortak velayet talebinin çocuğu olumsuz etkileyeceği düşünülüyorsa talep reddedilir, çocuğun yararına olduğu düşünülüyorsa talep kabul edilir.

Boşandıktan Sonra Ortak Velayet

Kanunda ortak velayet davası açmak için açık bir hüküm bulunmasa da boşandıktan sonra çocuğun bakım ve gözetiminde eşit role sahip olmak isteyen anne baba, bu taleplerini aile mahkemesine taşıyarak ortak velayete karar verilmesini isteyebilirler.

Uygulamadaki genel görüşe göre, boşandıktan sonra ortak velayete hükmedilebilmesi için tarafların ortak velayete gönüllü olması gerekir. Velayet hakkına sahip olmak istemeyen bir anne/babayı çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu tutmak çocuk açısından sağlıklı olmaz. Boşandıktan sonra ortak velayet kararı verilebilmesi için eşlerden ikisi de ortak velayete karar verilmesini talep etmelidir.

Ortak velayete istekli ebeveynler aralarında bir anlaşma düzenlemelidir. Ortak velayet sözleşmesi düzenlemek hem tarafların haklarını hukuk düzeninde garantiye alır hem de anlaşmaya uymayan tarafın nasıl bir yaptırım ile karşılaşacağı belirlenmiş olur.

Ortak velayet anlaşmasında, çocuğun ortak velayet altında bulunmasının neden gerekli olduğu açıklanabilir. Ortak velayet anlaşmasında ayrıca şu hususlara yer vermek gerekir;

• Çocuğun hangi ebeveyn ile hangi süre yaşayacağı
• Çocuğun ikametgahının neresi olacağı
• Çocuğun diğer ebeveyn ile görüşme günleri ve saatleri
• İsteniyorsa iştirak nafakası ile ilgili detaylar
• Çocuğun eğitimi ile ilgili detaylar
• Ortak velayet anlaşmasında taraflarca kararlaştırılan düzenlemelere uyulmaması halinde ne olacağı

Ortak velayet anlaşmasına uzlaştıkları tüm hususları ekleyen anne baba, bu anlaşma ile aile mahkemesine başvurur. Aile mahkemesinden ortak velayete karar verilmesi istenir.

Ortak velayet anlaşmasında çocuğun menfaatine olmayan konularda hakim değişiklik yapabilir. Hakim, ortak velayetin çocuk açısından uygun olacağına karar verirse talebi kabul eder. Mahkeme tarafından kabul edilen ortak velayet anlaşması iki taraf için de bağlayıcı hale gelir. Hakim, ortak velayetin çocuğun üstün yararına aykırı olduğunu düşünürse talebi reddeder.

Ortak velayet anlaşması hem sizin hem de çocuğunuzun hayatının nasıl devam edeceğini belirleyen önemli bir anlaşmadır. Ortak velayet anlaşmasının profesyonel bir avukat tarafından düzenlenmesinde fayda bulunmaktadır.

Ortak Velayetin Avantajları

Ortak velayette, anne baba eşit rollere sahip olduğundan hem çocuk hem anne-baba için pek çok avantaj barındırır. Örneğin;

•  Ortak velayet, çocuğu anne ve baba figürleri arasında bir seçim yapmaktan kurtarır. Ortak velayet altındaki çocuk hem annesiyle hem babasıyla eşit bağ kurabilir.
  
• Ortak velayet ebeveynlere çocuğun bakım ve gözetiminde eşit haklar sağladığından çocuğun gelişimi tek tarafın iradesine kalmaz, çocuğun hakları korunmuş olur.
  
• Ebeveynler ortak velayet altındaki çocuk hakkında birlikte karar almak zorunda olduklarından daha çok iletişim kurarlar. Ebeveynlerin iletişim halinde olması çocuğun duygusal gelişimine katkı sağlar, aile olgusu gelişir.
  
• Ortak velayet altındaki çocuk, anne ve babasının sosyo-kültürel çeşitlilikleri sayesinde daha zengin kültürde büyümüş olur.
  
• Ortak velayet altındaki çocuk, annesi ve babası ile sürekli iletişim halinde olur, boşanmanın olumsuz etkileri daha az görülür.
  
• Ortak velayet, çocuğun sorumluluğunu tek kişiye yüklemekten kurtarır, iş yükü paylaştırılmış olur.

Ortak Velayetin Dezavantajları

Ortak velayet kararı her ne kadar çocuğun üstün yararı gözetilerek verilse de dezavantajlı yanları da vardır. Örneğin;

• Ortak velayet altındaki çocuk hem annesi hem babası ile yaşayacaksa sürekli ev değiştirmek aidiyet duygusunun gelişmesini engelleyebilir.
  
• Ebeveynler arasındaki sosyo-ekonomik farklılıklar, ortak velayet altındaki çocuğun adaptasyonunu olumsuz etkileyebilir. Ortak velayet altındaki çocuk anne babasının yanında farklı çevrelere maruz kalıyorsa, farklı arkadaş gruplarına sahipse iki taraf arasında bağlantı kurmakta zorlanacaktır.
  
• Anne ve baba uzak yerlerde yaşıyorsa, hem ortak velayet altındaki çocuk hem de ebeveynler günlük yaşantısından ödün vermek zorunda kalabilir, maddi yük artabilir.
  
• Ortak velayette anne ve baba çocuk üzerinde eşit söz hakkına sahip olduğundan tarafların iletişim becerileri yüksek olmalıdır. Anne baba tartışmadan, sağlıklı iletişim kuramıyorsa, özellikle sağlık gibi acil ve hızlı karar alınması gereken durumlarda tarafların egosu çocuğun önceliğini bastırabilir.
  
• Özellikle küçük yaştaki çocukların sürdürülebilir düzene ihtiyaçları vardır. Anne ve baba arasındaki farklı düzenler ortak velayet altındaki çocuğun duygusal gelişimini etkileyebilir

Ortak Velayette Nafaka Verilir Mi?

Ortak velayet halinde nafaka verilmesi mümkündür. Her ebeveynin maddi durumunun aynı olmasını beklemek pek mümkün olmadığından nafaka talebi gündeme gelebilir.

Çocuk ortak velayet altında olsa bile sadece taraflardan birisi ile yaşıyor olabilir. Çocuğun beraber yaşadığı ebeveynin tüm giderlere tek başına katlanması adil olmayacağı gibi maddi durumu da buna elverişli olmayabilir. Ortak velayet altındaki çocuk kim ile yaşıyorsa o ebeveynin diğer ebeveynden nafaka istemesi mümkündür. Taraflar nafaka istemlerini boşanma davasında ileri sürebilirler. Boşanmadan sonra ortaya çıkan mali dengesizliklerden dolayı ayrı bir dava açarak nafaka talep etmek de mümkündür.

Hem annesi hem babası ile yaşayan ortak velayet altındaki çocuk için nafaka talep edilebilir. Taraflar çocuğun gelişimi, eğitimi, sağlığı için ona istikrarlı bir yaşam sağlamalıdır. Ortak velayet altındaki çocuğa dengeli, stabil bir hayat sunmanın yolu anne ve babası tarafından sağlanan imkanlar arasında uçurum olmamasından geçer. Ortak velayet altındaki çocuğun anne ve babasının yanında aynı şartlarda büyüyebilmesi için maddi durumu daha iyi olan tarafça diğer eşe yardım edilmelidir. Çocuğun giderlerine katılmak için ödenen bu nafakaya iştirak nafakası denir.

Çocuğunuzun bakım giderlerini tek başınıza karşılayamıyorsanız ve karşı tarafın da bu giderlere katılmasını istiyorsanız nasıl bir yol izlemeniz gerektiği hususunda avukattan destek alabilirsiniz.

Ortak Velayette İkametgah

Ortak velayette çocuğun ikametgah adresinin neresi olacağı anne babanın ortak kararı üzerine belirlenir. Ortak velayette ikametgah değişikliği yapılabilmesi için her iki eş tarafından bu değişikliğe onay verilmesi gerekir. Eşler, ikametgah değişikliğinde ortak bir karara varamazlarsa hakimin bu değişiklik konusunda karar vermesini talep edebilirler. 

Ortak velayette şehir değişikliği yapılabilmesi için her iki eşin bu değişikliğe onay vermesi gerekir. Şehir değişikliğine onay vermeyen eşe rağmen değişiklik yapılırsa, onayı bulunmayan eş hakimden ortak velayetin kaldırılmasını talep edebilir.

Sonuç

Ortak velayet, doğru şartlar sağlandığında çocuğun hem anne hem baba ile sağlıklı ve dengeli bir ilişki kurmasına imkân tanıyan önemli bir velayet modelidir. Ancak bu modelin temel ölçütü her zaman çocuğun üstün yararı olup, ebeveynlerin iş birliği ve iletişim becerileri belirleyici rol oynar. Bu nedenle ortak velayet talep edilirken hem hukuki hem de psikolojik boyutlar dikkatle değerlendirilerek, sürecin profesyonel destekle yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.